Do wejścia nowych ograniczeń pozostało niewiele ponad rok. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie przypomniał 24 września 2026 roku o zasadach wynikających z mazowieckiej uchwały antysmogowej. Dla mieszkańców naszej gminy szczególnie ważna jest data 1 stycznia 2028 roku.

Uchwała antysmogowa została przyjęta przez Sejmik Województwa Mazowieckiego w 2017 roku, a w kwietniu 2022 roku została istotnie zmieniona uchwałą nr 59/22. Nowelizacja wprowadziła m.in. zakaz stosowania węgla kamiennego na obszarze Warszawy, a w kolejnym etapie również w dziewięciu powiatach otaczających stolicę. Jednym z nich jest powiat pruszkowski, a więc zakaz obejmie również całą Gminę Nadarzyn.

Od 1 stycznia 2028 roku zakaz węgla również w Nadarzynie

Przepisy stanowią, że od 1 stycznia 2028 roku w gminach należących do powiatów grodziskiego, legionowskiego, mińskiego, nowodworskiego, piaseczyńskiego, pruszkowskiego, otwockiego, warszawskiego zachodniego i wołomińskiego nie będzie można stosować węgla kamiennego ani paliw stałych wyprodukowanych z jego wykorzystaniem.

Nie jest to więc przepis dotyczący wyłącznie Warszawy. Warszawa została objęta takim zakazem już od 1 października 2023 roku. Dla gmin otaczających stolicę, w tym Nadarzyna, przewidziano późniejszy termin – właśnie 1 stycznia 2028 roku.

O tym, że ograniczenie obejmuje bezpośrednio Nadarzyn, informowała wcześniej także sama gmina. W materiałach Urzędu Gminy wskazywano, że od 2028 roku zakazane będzie na jej terenie korzystanie z węgla kamiennego i paliw produkowanych z jego wykorzystaniem.

Kotły klasy 3 i 4 również do wymiany

Data 1 stycznia 2028 roku jest ważna jeszcze z jednego powodu.

Od tego dnia na terenie całego województwa mazowieckiego nie będzie można użytkować kotłów na węgiel lub drewno klasy 3 i 4 według normy PN-EN 303-5:2012. Takie urządzenia mogą być legalnie użytkowane tylko do końca 2027 roku.

Jeszcze starsze kotły, które nie spełniają wymagań nawet klasy 3, 4 lub 5, czyli tzw. kopciuchy, powinny zostać wycofane już wcześniej. Ich użytkowanie jest niedozwolone od 1 stycznia 2023 roku.

W praktyce oznacza to, że osoba nadal korzystająca z bezklasowego kotła nie może zakładać, że ma czas na jego wymianę do 2028 roku. Ten termin już minął.

Uwaga – zakaz nie oznacza automatycznie likwidacji każdego kotła węglowego

Tu przepisy robią się bardziej skomplikowane.

Nie można powiedzieć, że 1 stycznia 2028 roku każdy mieszkaniec Nadarzyna posiadający kocioł węglowy będzie musiał go bezwzględnie wyrzucić.

Uchwała przewiduje bowiem wyjątki.

Kotły klasy 5 według normy PN-EN 303-5:2012 mogą być użytkowane do końca swojej żywotności, jeżeli zostały zainstalowane przed wejściem w życie uchwały antysmogowej, czyli przed 11 listopada 2017 roku.

Jeszcze ważniejszy wyjątek dotyczy regionu warszawskiego stołecznego, do którego należy powiat pruszkowski.

Kotły węglowe spełniające wymagania ekoprojektu, które zostały uruchomione przed 1 czerwca 2022 roku, mogą być eksploatowane do końca swojej żywotności. Wyłączenie to zostało wprowadzone właśnie podczas nowelizacji uchwały w 2022 roku.

Oznacza to, że przy ocenie, czy konkretny kocioł będzie można użytkować po 1 stycznia 2028 roku, znaczenie ma nie tylko jego rodzaj, ale również parametry urządzenia oraz data rozpoczęcia jego eksploatacji.

Dla przykładu oficjalny poradnik Mazowsza wskazuje, że w powiecie pruszkowskim kocioł spełniający wymagania ekoprojektu uruchomiony już 2 czerwca 2022 roku nie korzysta z tego wyjątku. W takim urządzeniu węglem kamiennym można palić tylko do 31 grudnia 2027 roku.

Dlatego przed podjęciem decyzji o wymianie urządzenia warto najpierw ustalić dokładnie jego klasę, zgodność z ekoprojektem i datę rozpoczęcia eksploatacji.

Czego już dziś nie wolno palić?

Część ograniczeń obowiązuje na Mazowszu od wielu lat.

Od 1 lipca 2018 roku w kotłach, piecach i kominkach nie wolno stosować:

  • mułów i flotokoncentratów węglowych oraz mieszanek produkowanych z ich wykorzystaniem,

  • węgla brunatnego oraz paliw produkowanych z jego wykorzystaniem,

  • węgla kamiennego w postaci sypkiej o uziarnieniu 0–3 mm,

  • biomasy o wilgotności w stanie roboczym przekraczającej 20 procent, a więc między innymi zbyt mokrego drewna.

Zakazy te obowiązują już teraz na terenie całego województwa mazowieckiego, również w Gminie Nadarzyn.

A co z kominkiem i drewnem?

Termin 1 stycznia 2028 roku nie oznacza ogólnego zakazu ogrzewania drewnem.

Zakaz obejmujący powiat pruszkowski dotyczy węgla kamiennego oraz paliw stałych produkowanych z jego wykorzystaniem. Biomasa i drewno podlegają natomiast odrębnym wymaganiom.

Drewno przeznaczone do spalania nie może mieć wilgotności w stanie roboczym przekraczającej 20 procent.

Kominki i inne miejscowe ogrzewacze pomieszczeń również podlegają uchwale antysmogowej. Od początku 2023 roku powinny spełniać wymagania ekoprojektu albo zostać wyposażone w urządzenie ograniczające emisję pyłu do poziomu wymaganego przez te przepisy.

Nie należy więc utożsamiać zasad dotyczących kotłów klasy 3, 4 i 5 z zasadami dotyczącymi kominków. W ich przypadku podstawowym kryterium jest spełnienie wymagań ekoprojektu.

Przepisy nie dotyczą wyłącznie domów jednorodzinnych

WIOŚ zwraca uwagę, że uchwała antysmogowa nie jest skierowana wyłącznie do właścicieli domów.

Obejmuje użytkowników instalacji, w których spalane są paliwa stałe – m.in. kotłów, pieców i kominków. Dotyczyć może zatem również przedsiębiorców czy gospodarstw ogrodniczych wykorzystujących kotły do ogrzewania szklarni, tuneli lub innych obiektów.

W przypadku większych instalacji obowiązują dodatkowe przepisy środowiskowe, w tym dotyczące zgłoszeń i pomiarów emisji.

Kontrole również w Nadarzynie

Przestrzeganie uchwały antysmogowej może być kontrolowane przez gminę.

Na terenie Nadarzyna zadania związane z ochroną powietrza należą m.in. do Straży Gminnej oraz gminnego ekodoradcy. Z oficjalnego zakresu obowiązków ekodoradcy wynika, że zajmuje się on m.in. monitorowaniem inwentaryzacji źródeł ciepła, doradztwem energetycznym i ekologicznym oraz udziałem w kontrolach palenisk.

Gmina uczestniczy ponadto w projekcie „Mazowsze bez smogu”, który ma być realizowany do końca 2028 roku. Projekt przewiduje między innymi kontrole budynków, badania próbek popiołu oraz doradztwo dotyczące wymiany źródeł ogrzewania i termomodernizacji.

Podczas kontroli może być sprawdzane zarówno urządzenie grzewcze, jak i stosowane w nim paliwo.

Za złamanie przepisów grozi grzywna

Naruszenie ograniczeń wynikających z uchwały antysmogowej jest wykroczeniem.

WIOŚ przypomina, że może zakończyć się mandatem, a w przypadku skierowania sprawy do sądu grzywna może wynieść do 5000 zł. Taką samą maksymalną wysokość grzywny wskazują również materiały informacyjne Gminy Nadarzyn.

W przypadku domu lub innej nieruchomości, na której nie jest prowadzona działalność gospodarcza, upoważnieni kontrolujący mogą wykonywać czynności kontrolne w godzinach od 6.00 do 22.00.

Masz kocioł na węgiel? Lepiej sprawdzić go już teraz

Dla mieszkańców Gminy Nadarzyn najważniejsze są więc trzy pytania:

Jaką klasę ma kocioł? Czy spełnia wymagania ekoprojektu? Kiedy rozpoczęto jego eksploatację?

Od odpowiedzi może zależeć, czy urządzenie będzie mogło być używane po 1 stycznia 2028 roku.

Pewne jest natomiast, że od tego dnia na terenie powiatu pruszkowskiego zacznie obowiązywać zakaz stosowania węgla kamiennego i paliw stałych produkowanych z jego wykorzystaniem, z wyjątkami przewidzianymi w uchwale dla określonych wcześniej uruchomionych urządzeń. Tego samego dnia zakończy się możliwość użytkowania kotłów klasy 3 i 4.

Do wejścia tych przepisów pozostało około 15 miesięcy. Dla osób, które nadal ogrzewają budynki węglem, to dobry moment, aby sprawdzić dokumentację swojego urządzenia, zamiast czekać do ostatniego sezonu grzewczego przed zmianą przepisów.