Pałac w Młochowie odbudowywano przez niemal dekadę. Jak wyglądał pierwszy powojenny remont?

Pałac ucierpiał już podczas I wojny światowej

Historia powojennego remontu zaczyna się tak naprawdę znacznie wcześniej.

Pałac w Młochowie powstał na początku XIX wieku. Jednym z najtragiczniejszych momentów w jego historii była I wojna światowa. Budynek został wówczas spalony i przez kolejne lata nie odzyskał dawnego wyglądu.

W okresie międzywojennym podejmowano próby jego zabezpieczania, jednak przez długi czas nie doszło do pełnej odbudowy.

Dopiero ostatni przedwojenny właściciel majątku, Eryk Kurnatowski, rozpoczął w 1939 roku częściową rekonstrukcję pałacu. Plany przerwał jednak wybuch II wojny światowej.

Oznaczało to, że po 1945 roku budynek nadal nosił skutki wcześniejszych zniszczeń i niedokończonej odbudowy.

Generalny remont ruszył w 1948 roku

Poważne prace rozpoczęto w 1948 roku.

Współczesne opracowania dotyczące zabytku określają roboty prowadzone w latach 1948–1957 jako generalny remont pałacu.

Szczególnie cennym źródłem informacji jest wydana w 1952 roku „Ochrona Zabytków”. Dokument jest interesujący dlatego, że nie opisuje remontu z perspektywy kilkudziesięciu lat, lecz powstał w czasie, kiedy prace w Młochowie nadal trwały.

Dzięki temu wiemy, czym rzeczywiście zajmowano się podczas pierwszych etapów odbudowy.

Jedną z podstawowych wykonanych prac było nowe pokrycie dachu pałacu.

Ale na tym remont się nie kończył. 

Odtwarzano historyczne wnętrza 

 Najciekawsze są informacje dotyczące wnętrza pałacu.

W planach prac znajdowała się między innymi rekonstrukcja bocznej eliptycznej klatki schodowej.

Odtwarzano również fasety, czyli dekoracyjne, profilowane przejścia pomiędzy ścianą a sufitem. Co istotne, rekonstrukcji dokonywano na podstawie zachowanych oryginalnych fragmentów.

Planowano także przywrócenie dawnej sieni kolumnowej.

Jeszcze bardziej interesująca była odbudowa monumentalnej centralnej klatki schodowej.

Pokazuje to, że ówczesne prace nie polegały jedynie na doprowadzeniu budynku do stanu, w którym można było go użytkować. Starano się również odtwarzać elementy jego historycznej architektury.

Była to więc jednocześnie odbudowa, remont i konserwacja zabytku.

Parter działał, kiedy piętro wciąż remontowano

Sposób prowadzenia powojennych prac był zupełnie inny od tego, do czego jesteśmy przyzwyczajeni dzisiaj.

Już w 1951 roku, czyli trzy lata po rozpoczęciu remontu, parter pałacu został oddany do użytkowania.

W budynku działała wówczas stacja hodowli roślin.

Nie oznaczało to jednak zakończenia inwestycji. W tym samym czasie na piętrze nadal trwały lub planowane były kolejne roboty i rekonstrukcje.

Pałac przywracano więc do życia etapami – część budynku była już wykorzystywana, podczas gdy w innych pomieszczeniach nadal prowadzono remont.

Z dzisiejszej perspektywy może wydawać się to dość niezwykłe, ale w pierwszych latach powojennych podobny sposób odbudowy obiektów nie należał do rzadkości.

Przy odbudowie pracował Feliks Kanclerz

Z historią powojennego remontu Pałacu w Młochowie związane jest także nazwisko Feliksa Kanclerza.

Był to architekt zajmujący się po wojnie ochroną oraz odbudową zabytków. Pracował między innymi w strukturach związanych z odbudową Warszawy i konserwacją obiektów zabytkowych.

W jego późniejszym biogramie Pałac w Młochowie został wymieniony wśród obiektów, przy których prowadził działalność konserwatorską i projektową.

To ważna informacja, ponieważ potwierdza, że remont młochowskiego pałacu nie był jedynie zwykłym przedsięwzięciem budowlanym. W odbudowę zaangażowane były osoby związane zawodowo z ochroną zabytków.

Zachowało się zdjęcie z czasu remontu 

Do naszych czasów zachowała się również fotografia Pałacu w Młochowie opisana jako wykonana w 1950 roku.

To zaledwie dwa lata po rozpoczęciu generalnego remontu.

Zdjęcie ma więc wyjątkową wartość dokumentacyjną – pokazuje pałac w okresie, gdy trwało jego przywracanie do użytkowania.

Prace trwały niemal dziesięć lat

Generalny remont zakończył się dopiero w 1957 roku.

Od rozpoczęcia robót w 1948 roku minęło więc niemal dziesięć lat.

Nie oznacza to oczywiście, że przez cały ten okres z jednakową intensywnością prowadzono roboty budowlane. Wiadomo natomiast, że pałac był stopniowo remontowany i równocześnie przywracany do użytkowania.

Kilka lat później, w 1962 roku, zespół pałacowy został wpisany do rejestru zabytków.

W kolejnych dekadach prowadzono przy budynku również mniejsze prace. W latach 1974–1975 remontowano elewację, a w latach 80. wykonywano prace między innymi przy dachu i kominach.

Nie miały one jednak skali generalnego remontu przeprowadzonego po wojnie.

Ponad 70 lat później pałac znowu czeka duży remont

Historia jest ciekawa również dlatego, że po ponad siedmiu dekadach Pałac w Młochowie ponownie znalazł się przed bardzo dużą renowacją.

Jak już informowaliśmy kilka dni temu, Gmina Nadarzyn ogłosiła kolejne postępowanie na jego remont i modernizację.

Tym razem budynek ma otrzymać przede wszystkim funkcje kulturalne, oświatowe i społeczne.

O współczesnych planach, wcześniejszej próbie stworzenia w pałacu hotelu i restauracji, nieudanej dzierżawie prywatnemu inwestorowi oraz tegorocznych przetargach piszemy szerzej w osobnym artykule:

„Pałac w Młochowie. Dziesięć lat planów, niedoszły hotel i kolejna próba remontu”.

Tutaj warto zapamiętać przede wszystkim jedno: dzisiejsza renowacja nie będzie pierwszą wielką próbą ratowania tego budynku. Ponad 70 lat temu jego odbudowa trwała niemal dekadę i obejmowała nie tylko konstrukcję, ale również odtwarzanie historycznych elementów wnętrza.

I właśnie dzięki tamtym pracom Pałac w Młochowie przetrwał do naszych czasów.